امکان و چگونگی علم دینی
29 بازدید
موضوع: سایر
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : حوزه و دانشگاه ) پاییز 1378 - شماره 20 )(4 صفحه - از 9 تا 12)
تعداد شرکت کننده : 0

. تعریف شما از علم (Science) و دین (Religion) چیست ؟

تعریف واژگان به اختیار کسی نیست اگر به فرهنگ وبستر مراجعه شود می‏بینیم که واژه Science که معانی مختلفی دارد ریشه لاتینی آن Scientiaبه همان معنای Knowledgeاست و در مورد علوم انسانی‏ـ حتی همان علم دینی ـ و علوم تجربی هم به کار می‏رود، از این رو، باید دید که اگر مراد مطلق معنای Scienceباشد شامل علم دینی هم خواهد بود، اما در اینجا ظاهرا مراد علوم تجربی ـ شامل فیزیک، شیمی، طب و... و برخی رشیه‏های علوم انسانی مانند اقتصاد، مدیریت، جامعه‏شناسی، سیاست و حقوق و است.

در تعریف Religion هم وبستر می‏گوید: «برگرفته است از Religio لاتین، به معنای احترام، پارسایی شاید هم از religiare به معنی گره زدن و محکم بستن باشد. عبادت خداوند یا خدائی ( از خدایان) برابر دستورهای آسمانی به ویژه آن چنان که در

نوشته‏های مقدس پذیرفته شده، یافت می‏شود، طریقه زندگی که بر مؤمنان راستین لازم شمرده می‏شود، آگاهی یا ایمان شخصی به وجود موجودی متعالی یا قوای فوق طبیعی یا تأثیرات حاکم بر شخص یا انسانیت».

در لسان العرب هم، دین به معنای جزا و پاداش، پارسایی، فرمانبرداری آمده است و قرآن کریم می‏فرماید: «ان الدین عند الله الاسلام» یعنی التسلیم لما نزل من عندالله، که همان اعتقاد به خدا و رسالت و عمل به احکام الهی است و به تعبیری: دین مجموعه اعتقادات و دستورهائی است که از طریق وحی به پیامبران القا شده است و با تعاریف وبستر کمابیش منطبق است.

2. تعریف شما از علم دینی (Religious Science) چیست؟ آیا تعاریف دیگری وجود دارد؟

بر اساس بیان فوق می‏توان رابطه religion و Scienceرا مشابه رابطه دو دایره زیر دانست:

علومعلمدین

تجربیو دینتنها

تنها

پیداست که علوم تجربی تنها بخش ناچیزی از ماسوی الله را شناسائی می‏کند و دین در آن جهت و از آن حیث نظری ندارد، ریاضیات و منطق هم که جنبه ابزاری دارند در همین حوزه‏اند. بخشی از ماسوی هم که غیب نامیده می‏شود، به علاوه ذات پاک خداوند، تنها حوزه دین و وحی است و علوم تجربی را در آنجا راه نیست. بخشی هم میان دین و علم (علوم انسانی) مشترک است، مانند حقوق، جامعه‏شناسی، روانشناسی نظری، سیاست و.... اینها را می‏توان علوم دینی نامید، یعنی دین درباره آنها نظر دارد، البته در باب علوم تجربی و ریاضی و منطق هم دین می‏خواهد که برای اهداف و غایات درست به کار برده شود.

. تفاوت علم دینی با علوم متعارف چیست؟تفاوت در روش گردآوری و داوری اهداف و غایات، اصول موضوعه، موضوعات، کاربردها و...

گمان می‏کنم جواب تا حدی از بندهای دیگر به دست آید.

4. آیا داشتن علم دینی لزومی دارد؟ چرا؟

علم اگر دینی باشد ضرورتا باید آن را پذیرفت؛ چون از جانب خداوند است و اطاعت از فرمان خدا واجب است. حقوق اسلامی علم دینی است و حقوق غیر اسلامی، در آنجا که با حقوق اسلامی برخورد داشته باشد، غیر دینی است، پیداست که عمل به اولی لازم است. اما اگر مراد از سئوال این باشد که آیا سراغ دینی کردن علوم رایج برویم؟ جواب این است که این به اختیار ما نیست، اگر واقعا دین در جائی به هر نحو، نظری داشته باشد باید آن نظر را اعمال کرد.

5. اگر بین علم دینی و علوم متعارف تعارض پیش آید چه باید کرد؟

می‏توان گفت فرض تعارض از چهار جهت بیرون نیست:

الف ـ تعارض بین علم غیرقطعی با تعالیم قطعی دین ب ـ میان علم قطعی با تعالیم غیرقطعی دین ج‏ـ بین علم غیر قطعی با تعالیم غیرقطعی دین دـ میان علم قطعی و تعالیم قطعی دین. در دو صورت اول تکلیف روشن است؛ یعنی امر قطعی بر غیرقطعی رجحان دارد. در صورت سوم، می‏توان توقف کرد تا دلیل مقتضی بر ترجیح یکی از دو طرف بر دیگری به دست آید، اما صورت چهارمی وجود ندارد؛ یعنی علم قطعی خدشه‏ناپذیر با تعالیم قطعی الصدور صریح تأویل‏ناپذیر دین تعارض نخواهد داشت. البته پیداست که این بحث در باب قضایای خبری علم و دین است و قضایای انشائی و احکام، از این حوزه بیرون است.

6. آیا تاکنون کوششی جهت پدید آوردن علم دینی در جهان صورت گرفته است؟

از سایر کشورها آگاهی ندارم، اما در کشور خودمان پس از انقلاب، بر اساس آنچه بند 2 گفته شد، کوششهایی به عمل آمده است. طبیعی است که فیزیک و شیمی اسلامی و غیراسلامی ندارد جز به لحاظ اهداف و غایات مترتب بر آنها. پزشکی هم تنها در مواردی ـ مانند کالبدشکافی، تجدید نسل و... ـ با حکم و دستوری دینی( و نه با قضیه‏ای خبری از دین) برخورد داشته که تکلیف روشن شده است، در حوزه علوم انسانی هم تنها در پاره‏ای از رشته‏ها مانند حقوق، سیاست، جامعه‏شناسی، روانشناسی، اقتصاد آن هم در بخش نظری آنها که اسلام در آنجا نظر دارد، نظر اسلام تا آنجا که ممکن بوده مستدل بیان شده است و نظرهای دیگر هم ارائه شده، پیداست که این نظرها را نمی‏توان تغییر ماهیت داد و اسلامی کرد بلکه در کنار نظر اسلامی عرضه می‏شوند.

آدرس اینترنتی